Określenie "nacjonalizm" jest zazwyczaj używany do opisu dwóch fenomenów : (1) postawy jaką adoptują członkowie narodu gdy przywiązują wagę do swej tożsamości narodowej oraz (2) czynów jakie podejmują członkowie narodu gdy dążą do zdobycia (lub podtrzymania) samookreślenia. (1) wzbudza pytania dotyczące konceptu narodu (lub tożsamości narodowej), co jest często określone przez pojęcia nawiązujące do wspólnego pochodzenia, na poziomie wymiaru etnicznego lub więzi kulturowych, i podczas gdy indywidualna przynależność pojedyńczej osoby do narodu jest często postrzegana jako niezamierzona, jest ona również czasem uznana za dobrowolną. (2) podnosi pytania czy samookreślenie musi być rozumiane jako mające pełne prawa bytu z całkowitym autorytetem względem spraw wewnetrznych i międzynarodowych lub też czy potrzeba czegoś mniej.
Rozróżnienie między narodem a państwem jest więc tradycyjne - podczas gdy na naród często składa się wspólnota etniczna lub kulturowa, państwo jest rzeczywistością polityczną o wysokim stopniu suwerenności. Podczas gdy wiele państw jest w pewnym sensie narodami, istnieje wiele narodów które nie są w pełni tego znaczenia niepodległymi państwami. - Internet Encyclopedia of Philosophy
Nacjonalizm wyrasta z idei, że naród, w przeciweństwie do narodu-państwa, składa się z autochtonicznego ludu danego regionu. Jest to najtrwalsza i najdorzeczniejsza forma rządów, ponieważ gromadzi ludzi posiadających wspólną kulturę, dziedzictwo oraz język. Nowoczesny kraj-naród narzuca polityczne granice na określone terytoria, przenosi do nich ludzi, i nazywa to "narodem", lecz przez brak owej wewnętrznej spójności takie państwa stają się rynkami publicznymi zamiast żywych rzeczywistości kulturowych.
W świecie gdzie ludzka bezmyślność w imię pomnożenia własnego dobrobytu niszczy nasze otocznie i wciska nasze życia w szare betonowe tunele aby natychmiast spełnia bezsensowne zadania, nacjonalizm jest reafirmacją organicznej więzi istniejącej między jednostką a apołeczeństwem. Stawiając kulturę przed handlem, nacjonalizm postuluje na rzecz obecności głębszych rzeczywistości w życiu codziennym. Zakańcza fałszywe oceny i brzydkie miasta których istnienie usprawiedliwia jedynie to, że ktoś kiedyś zechciał coś kupić, bez wzgledu na ewentualną przydatnośc lub uboczne koszty socjalne. Nacjonalizm sprawia że państwo służy ludziom, podczas gdy systemy ukierunkowane na państwo-naród sprawiają, że to naród służy państwu.
Wmawia się nam, że posiadamy wolność ekonomiczną, wolność socjalną oraz opcje na życie, ale w małym druku można przeczytać że to obowiązuje wyłącznie w kontekście narodu-państwa napędzanego handlem gdzie ekonomia i to co ludzie chcą kupić dzieki swoim głosowaniom przeważa nad jakimikolwiek wartościami trwałymi. Myśli o tym "co jest słuszne" zajmują miejsce znacznie za tym co jest popularne, i na co tłum zagłosuje na poziomie najnizszego wspólnego mianownika, jak równiez to, co przynosi zysk. To, co przynjosi zysk jest często szkodliwe na dłuższa metę, jak to widzimy po zmianach klimatu i rosnącym niezadowoleniu. Potrzebujemy nowego planu. Nacjonalizm jest tym planem.
Nacjonalizm był najbardziej zwycięską siłą polityczną XIX wieku. Wypłynął z dwóch głównych źródeł : Romantycznej egzaltacji "odczucia" i "tożsamości" oraz Liberalistycznego wymogu aby pełnowartościowe państwo osadzone było raczej na "narodzie"niż na przykład na dynastii, Bogu lub królewskiej dominacji. Zarówno Romantyczny "nacjonalizm tożsamości" jak i Liberalny "nacjonalizm obywatelski" były głównie ruchami klasy średniej. - Modern History Sourcebook